Auteur: Thomas Ribbrock

Reiziger, er is geen pad …

‘Onderweg zijn’ is het thema van het nieuwe programma van Vocaal Ensemble Tiramisu. Onderweg in de breedste zin van het woord.

Rotterdam-Delfshaven, de thuisbasis van Tiramisu, was eeuwen geleden een belangrijke doorvoerplek van reizigers en pelgrims naar de Verenigde Staten. Een treffende associatie daarmee horen we in het grote a capella werk Footsteps van Owain Park:

Time to leave.
The huge sail crackles,
the anchor lifts,
the anxious ship cuts the waves
and flies in silence.

Onderweg zijn, dat zijn we uiteindelijk allemaal – bestemming onbekend. Oorspronkelijk is dit werk gecomponeerd als proloog op de vierdelige pelgrimagecyclus Path of Miracles (langs de vier bedevaartsplaatsen Roncesvalles, Burgos, Leon en Santiago) van de Engelse componist Joby Talbot. Aan de hand van teksten van negen verschillende dichters wordt de wisseling van de seizoenen beleefd vanuit het perspectief van een eenzame, ongedurige reiziger die voortdurend alweer verder op reis is voordat hij in de gelegenheid is geweest zich te vestigen en zich te laven aan de hemel en de sterren boven zich. Het pad dat zij achterlaat, zal ze nooit meer betreden. Het is een ode aan de vluchtigheid enerzijds maar ook een loflied op het hier en nu.

In de Songs of Farewell van Charles Hubert Parry wordt hoopvol gezongen over het geloof dat we dierbaren die ons ontvallen zijn weer opnieuw zullen ontmoeten. Medereizigers die weggevallen zijn ontmoeten we weer op onze eindbestemming.

Het programma wordt gecompleteerd door werken in dezelfde thematiek van Esenvalds, Parry, Dowland en Whitacre. Speciale vermelding dient daarnaast het in 2020 gecomponeerde Spaanstalige werk van de Nederlandse componist Joost Kleppe Caminante, no hay camino! Reiziger, er is geen pad – alleen de weg die je zelf maakt met je voetstappen. Een associatie met de pelgrimstocht naar Santiago de Compostella (een onderneming die vandaag de dag nog steeds geliefd is) wordt door deze Spaanse tekst wel heel makkelijk gemaakt. Het koor moet naast zingen ook percussie-instrumenten bespelen en het thema verder kracht bij zetten door te stampen en te klappen. Het werk is geschreven vóór de wereldwijde uitbraak van Covid-19. Bijzonder genoeg zorgt juist de coronacrisis voor een extra lading van dit stuk omdat juist in de donkere dagen van de pandemie elk uitzicht op de toekomst vertroebeld was.

Het eerste en het laatste stuk van het programma zijn beiden van de hand van Amerikaanse componisten. Daarmee werpen we bij aanvang al meteen een blik over de oceaan en sluiten we in Amerikaanse sferen, lees: swingend, af.

Een programma waarbij we even stilstaan bij het onderweg zijn. We kijken om ons heen, we mijmeren wat en spreken graag met de (inmiddels voorbijgegane) Rotterdamse dichter Jules Deelder:

Alles blijft
Alles gaat voorbij
Alles blijft voorbijgaan

Programma

• I will wade out (Whitacre)
• In this trembling shadow (Dowland)
• Versa est in luctum (Lobo)
• Stars (Esenvalds)
• There is an old believe (Parry)
• Never weather-beaten sail (Parry)
• Caminante, no hay camino (Kleppe)
• Hope faith life love (Whitacre)
• Jumalaga (Uusberg)
• Footsteps (Park)
• Wade in the water (arr. Stacey V. Gibbs)

Concerten

Zaterdag 22 april 2023 om 20.15u en zondag 23 april 2023 om 15.15u

Op afstand, toch samen

In dit project presenteert Vocaal Ensemble Tiramisu weer iets bijzonders: het koor is in twee groepen opgesplitst. Beide koorgroepen brengen een aantal werken ten gehore die aansluiten bij de transparantie die juist een klein koor kan bieden. De nadruk ligt op oudere muziek (Sweelinck, Palestrina, Gesualdo en Di Lasso) en er wordt een klein uitstapje gemaakt naar de 20e eeuw met werken van Sebastiaan van Steenberge en Ernano Aguiar. Deze uit België en Argentinië afkomstige componisten kozen beide een bijbels loflied als tekst voor een vrolijke koorcompositie, Laudate Dominum (Prijs de Heer). Met deze up tempo werken trainen de koorzangers hun muzikale flexibiliteit en beweeglijkheid.

De koren cirkelen muzikaal om elkaar heen met drie delen uit de Missa Brevis van de Noorse componist Knut Nystedt. Deze componist heeft de eeuwenoude teksten uit de Mis genomen (Kyrie, Gloria, Credo) en smeedt daaromheen een klankidioom dat helemaal past in de 20e eeuw. Er wordt gewerkt met hedendaagse klankkleuringen tegenover wederom up tempo passages waarin de, schijnbaar oude vertrouwde teksten, als nieuw ervaren worden. Op deze manier hoor je ze niet vaak.

Contrasten – Tiramisu is er dol op. De Engelse dichter William Blake vraagt zich af ‘Was de Schepper van het Lam ook Uw Maker, Tijger?’. Met ogenschijnlijk kinderlijke eenvoud schetst Blake de wonderlijke paradoxen die het geloof in een Goede Schepper met zich meebrengt. Is het zachtaardige en het gewelddadige door dezelfde Maker in het leven geroepen? Houden ze elkaar in een benauwend evenwicht? De muzikale vertolking van dit gedicht van Blake is in handen gevallen van de Nederlandse componist Willem Wander van Nieuwkerk. Het rustige, poëtische deel The Lamb staat tegenover het beweeglijke The Tiger met figuren die doen denken aan een perpetuum mobile, een eeuwigdurende beweging zoals in veel minimalistische muziek gebruikt wordt. Het tweeluik zal door twee koorgroepen uitgevoerd worden. Het eerste deel zal voor de luisteraar van de linkerkant van het podium komen, het tweede vanaf de rechterkant.

In dezelfde kooropstelling worden ook de dubbelkorige werken, An den Wassern zu Babel van Heinrich Schütz en Magnificat van Andrea Gabrieli uitgevoerd. Het eerste werk klaagt, huilt, bezingt de nood van een volk dat in ballingschap verstrooid is. Het tweede werk is een lofzang op een nieuw begin, ons lang geleden beloofd. We zouden hier eenvoudig een inhoudelijke parallel kunnen trekken naar onze samenleving van vandaag, maar realiseren ons ook dat dat wellicht een beetje makkelijk scoren is. Voor Tiramisu geldt dat deze werken wederom een boeiend muzikaal contrast met zich meebrengen.

Op afstand, toch samen – het geldt voor de dubbelkorige muziek, maar eigenlijk voor dit hele programma.

Programma

• An den Wassern zu Babel (Heinrich Schütz)
• Psaume 96 (Jan Pieterszoon Sweelinck)
• Moro Lasso (Carlo Gesualdo)
• Ardita Zanzarretta (Carlo Gesualdo)
• Laudate Dominum (Sebastiaan van Steenberge)
• Sicut Cervus (Palestrina)
• La nuit froide et sombre (Rolland de Lassus)
• Tes beaux yeux (Jan Pieterszoon Sweelinck)
• Salmo 150 – Laudate Dominum (Ernani Aguiar)
• Missa Brevis (Knut Nystedt)
  • Kyrie
  • Gloria
  • Credo
• The Lam band the Tyger (Willem W. Van Nieuwkerk)
• Magnificat a 8 (Giovanni Gabrieli)

Concerten

Zaterdag 12 november 2022 om 20.15u en zondag 13 november 2022 om 15.15u